Feministiske paroler for småbarnsmødre – tekst trykt i Dagsavisen juli 2008

Eg er ikkje redd for å kalle meg feminist, men det burde eg kanskje vere. Ein ting er no det at ingen andre enn muslimane, rasistane og dei ”venstre vridde intellektuelle” blir hetsa meir på internettet enn det feministane blir, men dette er ikkje nødvendigvis noko stort problem. Det ansiktslause internettet kan nemleg fortrengast til fordel for samtalar med verkelege menneske der eg sjølv kan forklare kva eg legg i ordet feminist. Då skjønar nok dei verkelege menneska  at feminisme er eit så vidt og flytande omgrep at dei sjølve også kan kalle seg det, utan at brysta sig ned til navlen av den grunn.

 

Men denne frie flyten av meiningsinnhald er eigentleg også ein grunn til å vere redd for å  kalle seg feminist: eg er så lat, og orkar ikkje skaffe meg tilstrekkeleg oversikt over korleis eg kan vere konsekvent feminist. Det er litt det same som føregår når eg skal drive med rettskriving og må passe på at eg ikkje vekslar mellom ”å bli” og ”å verte” i same teksten. Og så er det litt det same som når det er val og eg skal bestemme meg for kven eg skal stemme på: eg byrjar med eit forsett om å lese alle paritprogramma og å plukke,  jamføre og vege. Men så gidd eg ikkje likevel, og set heller på ein cd med Gatas Parlament. Og så fniser eg litt og så huffar eg meg over dei drastiske tiltaka som blir føreslått i tekstane, men til slutt blir eg likevel ein overtydd ”venstre vridd intellektuell”. Når det kjem til feministisk argumentasjon, så held eg meg til det trygge: eg avfeiar ”ekstrem”-feministar utan å ha sett meg ordentleg inn i kva dei står for (og utan å reflektere over at ”ekstrem venstrevriding” ofte innbefattar ”ekstrem feminisme”), og snakkar mildt og blidt om meir moderate standpunkt både globalt og nasjonalt: likeverd, likeløn og kamp mot overgrep og undertrykking.

 

No gjer eg meg ganske mykje dummare enn eg er, og verre skal det bli:

Alt dette er eigentleg vel og bra. Hovudproblemet mitt no er berre at eg ikkje er sikker på om det går an å vere mamma og feminist samstundes.

 

I høve til den svære mamma-industrien er det lett nok; då er det berre å fnyse over at reklamen for vaskeserviettar, bleier og babymat er innretta berre mot mødre. Men det blir verre når det blir snakk om pappapermisjon, for kva er mest feministisk: Er det å krevje mest mogeleg heimetid for mor fordi barnet har meir bruk for mor enn far, og/eller fordi mor må ha tid til å bygge opp kroppen sin att? Eller er det å krevje mest mogeleg heimetid for far, for å forsikre seg om at han tar sin del av ansvaret og/eller for å dempe arbeidsgjevarane sin angst for gravide kvinner? Eg veit ikkje. Og det hjelper ikkje noko særleg å google det heller, ettersom usemja er så stor. Så eg får berre stå ved mitt eige syn på saka, som er det argumentet som står etter ”og/eller” i ikkje førre setning, men den før ”eg veit ikkje”.

 

Men det gjenstår mange problem. Skal du klage på eller å rette seg etter avisframsider om kva du bør nekte deg når du er gravid? Skal du nekte for eller innrømme at hormona gjer deg koko når du er høggravid og når du ammar? Ja, skal du eigentleg amme når du er feminist? Og viss ja, kan du gjere det kor som helst?

 

Det er lett å finne kvinner (her inkluderer eg meg sjølv) som synest det er utmattande og irriterande at så mange filmar og bøker framstiller giftarmål og morskap som ei kvinnes inste ønskje og høgste mål. Det har også blitt skrive enormt mange petitar, kåseri, kronikkar og lesarinnlegg om kor keisamt det kan vere å vere den einaste single, barnlause veninna i flokken av nybakte mødrer som berre vil snakke om babyens nyaste triks og bæsjebleier.

Men kor mange tekstar blir henta fram på framsida av nettavisene fordi dei handlar om å vere den einaste småbarnsmora i veninneflokken av single festløver som berre vil snakke om den siste turen sin til Ayia Napa? Og kor ofte må ikkje ei nybakt mor få høyre frå veninnene sine at det er best ho ikkje snakkar for mykje om babyen, ho vil vel ikkje vere sånn som dei i den kiwi-reklamen? Eg har ei veninne som fortalte at ho hadde vore på kafé med ein temmeleg ny liten unge, og at det hadde gått bra (det vil seie: han skreik ikkje, ho sveitta ikkje). Like etter unnskulda og huffa ho seg, ettersom ho no hadde blitt ei slik caffe latte-mor som hadde med seg barnevogna på kafé og slik var i vegen for andre folk som ville ut og drikke kaffi.

 

Kom igjen! Barn er ein del av livet, og det er ikkje til å komme bort i frå at det særleg er ein del av kvinnelivet. Du burde ikkje måtte vere livmorfeminist for å våge å vere oppteken av ungane dine i sosiale lag utanfor barselsgruppa. Difor føreslår eg følgjande parolar til neste års 8. mars-tog. Gravid? Ja, det er berre å ete!  Tol barnevogner på kafé, fortau og trikk! Ja til fleire stellerom på offentleg stad!  Tol å høyre om søvnlause netter og tenner som sprett fram så blodet sprutar som forklaring på kvifor småbarnsmora ikkje orkar å høyre på at du klagar på at du måtte stå opp klokka sju for å rekke flybussen! Nei, eg treng ikkje ha babyen med meg på kino! Tol å høyre om mødrer som vel barn framfor karriere (og omvendt)! Det var hormona som gjorde meg paranoid, elles er eg både intellektuell og rasjonell! Nei til barnevognfrie kafear! Ja, det finst viktigare feministiske kampsaker! Men dette er også ei!

 

Krenka og knebla – tekst trykt i Dagsavisen juni 2012

Eg tar snart ikkje orda på alvor lenger. Men den grove sjikanen av komikaren Amir Asgharnejad, viser at det er all grunn til å hugse kva dei betyr.

I Norge blir folk knebla heile tida, i alle fall om vi skal tru norske aviser. Hanne Nabintu Herland blir knebla over spaltemeter etter spaltemeter, og Per Sandberg erklærer seg knebla frå stortingets talarstol. I førre veke var det nesten min tur. Filmen Få meg på, for faen, som er laga av manusforfattar og regissør Jannicke Systad Jacobsen, men basert på ei av mine bøker, har blitt vist på ei rekke indiekinoar i USA. I Tuscaloosa, Alabama skulle han visast, men blei tatt av plakaten etter protestar frå kristne i området og etter antydingar frå ordføraren om bortfall av økonomisk støtte. Eg veit ikkje om det var medieoppslag i USA og Norge som gjorde at Kulturrådet ved kinoen snudde, men enden på visa er i alle fall at dei gjorde det – interesserte i Tuscaloosa får likevel sjå filmen. Men kan eg love at den provoserte pastoren ikkje blir krenka om han går og ser Få meg på, for faen? Nei.

I 2007 produserte og sende NRK den animerte satireserien Halvseint. Det var ein talkshowparodi der alle deltakarane gjekk utan klede på underkroppen, og som hadde fleire fantastisk morosame sketsjar. Det som sit best att i minnet, er eit innslag der programleiaren møter den muslimske imamen Ali Al Arian, som demonstrerer kvar grensa går for krenking av religiøse menneske. For kristendommen går grensa ved eit opp-ned kors, men det går bra om korset står 170 grader på skeive. For muslimar har du gått for langt om du har eller antydar at du har teikna Muhammed. Du kan skrive M og U under ei teikning, men skriv du M U H eller meir, har du gått over streken, og muslimen må dobbeltkrenke deg med å snu eit kors opp ned to gongar.

Eg lo jo godt av dette, og syntes i grunn det kunne vere ein grei måte å komme unna med Muhammed-karikaturar på. Eg lærte på ungdomsskulen at det ikkje var lov å avbilde Muhammed, og har aldri tenkt at eg skulle ha nokon grunn til ikkje å respektere dette forbodet. Også andre religionar vernar om det heilage, og det er ikkje vanskeleg å forstå at mange treng å halde noko reint og ubesudla, særleg i vår tid. I striden rundt karikaturane stod reaksjonane overhodet ikkje i forhold til provokasjonen, og det blei tydeleg for dei fleste at det hender provokasjonar er nødvendige, eller i det minste at også dei unødvendige må vere tillatne.

 

Personleg ønskjer eg ikkje å vanheilage noko som helst, men det finst nok dei som synest eg har gjort det, ikkje berre i Tuscaloosa. Det er eg ikkje upåverka av. Eg meiner framleis at vi skal ha respekt for kvarandres livssyn og livssituasjonar, både i debatt og elles, og særleg som gravid stengjer eg konsekvent ute alle stader der eg har erfart at det kan førekomme sjikane, mobbing eller unødvendig hard tone. Det vil seie at eg prøver å unngå alle kommentarfelt og sjeldan er innom twitter utan å avfølge nokon. Ignorering er heldigvis ikkje det same som knebling, og som mange stadig er inne på, motseiing er det heller ikkje.

 

Eg veit ikkje kva eg skal kalle det når ein kino i Alabama fjernar ein film frå reportoiret etter protestar frå lokale kyrkjelydar. Alt første gong eg las om saka, tenkte eg at den stakkars pastoren aldri i livet kom til å vinne. Heile merksemda rundt hendinga i Tuscaloosa, blei ein vinn-vinn-situasjon for filmregissør Jannicke Systad Jacobsen – og for meg. Vi kan skrive om nesten-sensuren på CVen om vi vil, i alle fall blir det ei god historie og ein god sjanse til å skape endå meir blest om filmen og boka. Det var aldri nokon som ville forfølge oss eller kaste oss i fengsel, og når saka nådde media, måtte dei som ville fjerne filmen forklare seg og tole å bli motsagt i full offentlegheit. Eg var aldri knebla.

 

Komikaren Amir Asgharnejad laga humorinnslag frå Eurovisionarrangementet i Baku, der han gjorde narr av både Iran og Aserbadsjan som land med totalitære og fundamentalistiske myndigheiter. Han blei grovt sjikanert og truga på livet på flyplassen på veg heim. Personleg hadde eg aldri fått med meg stunta hans om det ikkje var for at det han opplevde på flyplassen blei offentleg kjend, og kanskje hadde eg ikkje eingong trudd at satiren var treffande om den hadde fått passere.

 

Men det er ikkje relevant korvidt han var treffande eller ikkje – eller korvidt han var morosam eller ikkje, for den sakas skuld. Sannsynelegvis krenka han mange med det han gjorde, men den verste krenkinga var det han sjølv som blei utsett for. Når ein mann opplever å bli innestengt, avkledd og truga på livet, er det noko heilagt som blir truga. Først då nærmar vi oss knebling, og då må vi alle stå på hans side.

 

Pappa kom heim – tekst trykt i Dagsavisen april 2008

Ettersom eg nettopp er ferdig med ein fødselspermisjon, er det inga bøn: eg må kommentere forslaget om tvungen tredeling av fødselspermisjon. Dette forslaget vart lagt fram medan eg var i tjukkaste ammetåka, og eg har berre eit ullent minne om at eg har svart på 8.mars-spørsmål frå ei avis om emnet. Eg sa heilt sikkert snusfornuftig at ”kvar og ein familie må få bestemme sjølv korleis dei skal dele permisjonen”.

 

Så vidt eg veit, kjenner eg ingen som meiner noko anna heller, endå standpunktet er like kjedeleg som å høyre nokon fortelje om halvtimeslange telefon”samtaler” med NAV. Dessutan verkar det som om heile debatten har falle litt frå kvarandre etter Jens Stoltenbergs bestemte nei, det blei trass alt framført med Anniken Huitfeldts trebarnslange morserfaring i ryggen.

 

Og det er ikkje det at Anniken Huitfeldts trebarnslange morserfaring er noko meir eller mindre verd enn andres erfaringar. I den grad eg har sett emnet debattert, så har det stort sett vore dei personlege mors- og farserfaringane som har blitt lagt fram. Det vil seie; dei personlege morserfaringane, førte i pennen av anonyme innleggsskribentar i aviser og på nettforum.

 

Desse innlegga handlar om amming. For somme er kjensleladde avisinnlegg om amming like kjedelege som .. ja, NAV, men dei må no ein gong med i ein slik debatt, og det meste som er skrive og sagt av mødrer i eit nyfødd barns første levemånader, er nokså kjensleladd.

– Eg hadde ikkje nok mjølk, og på helsestasjonen tvang dei meg til å amme kvar time, endå eg hadde brystbetennelse og ungen hadde kolikk, gret somme blodig i spaltene, og legg deretter til at dei haldt ut i tre månadar før dei gjekk over til erstatning, noko dei skulle ønske dei hadde gjort lenge før, for barnet blei mykje gladare då det fekk flaskemjølk! – Hah! seier andre, – eg høyrer dei seier at det kan bli bra folk av ungar som ikkje har fått morsmjølk. Mykjeseiande punktum. Andre legg gjerne til at det er eit uomtvisteleg faktum at dersom ungen din hadde blitt fødd for 1000 år sidan, så hadde han døydd viss du sat der med brystbetennelsen din og gav opp å amme fordi du syntes det var vondt! Så du er svak og veik, dårlege mor der du står, utkvilt og fresh og smiler medan du viser fram nykokte flasker til tørk på eit blendareint kjøkkenhandkle.

 

Og no overdriv eg sjølvsagt litt. Men det er likevel denne typen debattar og denne typen erfaringar som gjer at det nesten ikkje går an å ta noko anna standpunkt enn at ”kvar og ein familie må få bestemme sjølv korleis dei skal dele permisjonen”. Ei hormon- og mjølkesprengt mor skal du ikkje kødde med. Og viss nokon skulle meine at det var ei  kvinnediskriminerande utsegn, så tar dei feil. Like lite kvinnediskriminerande er det å peike på at kvinner har mensen.

 

Men det betyr ikkje at debatten om deling av fødselspermisjonen berre skal handle om kvinners hormon og mjølkeevne. Vi veit nemleg svært mykje om kvinners hormon og mjølkeevne, og dersom vi vil vite meir, så kan vi surfe på nettsider som til dømes heiter snartmamma.no eller nybaktmamma.com, vi kan lese bøkene til Gro Nylander, og så vidare, og så vidare. Problemet med fleire av desse informasjonskjeldene, er at dei slår fast at far er ein annanrangs omsorgsperson, og det med ei bevisføring som går ut på at det berre er slik det er, ettersom det er vanleg at kvinner lener seg over ei vogn med eit nyfødd barn og seier ”åååh” til mora, medan menn gjerne held seg litt unna, og i staden slår faren litt karsleg på ryggen og gratulerer med ungen som vore han ein stor fisk far hadde halt på land med fiskestonga si.

 

Når det gjeld heilt nyfødde barn, så er far ein annanrangs omsorgsperson, men når det har gått nokre månader så er han det ikkje. I alle fall ikkje viss han får lov av mor til å komme heim. Viss du søker på nettet, lærer du at ”pappapermisjon” blir sett i hermeteikn av ferieoperatørar som reklamerer med billige feriar for heile familien i ”fedrekvoten”. Det er ikkje like lett å finne historier der pappa fortel om sine personlege erfaringar med helvetesnetter når barnet skal venne seg av med nattamminga. Det er sjeldan å sjå diskusjonar mellom fedre om kva for morsmjølkerstatning som er best, når det er greitt å slutte å koke flaskene eller om dilemma knytte til påkleding i sportsvogn tidleg på våren.

 

Ideen bak forslaget om tvungen tredeling av fødselspermisjonen, var å forsøke å minske lønskilnadane mellom kvinner og menn. Det er berre ein av dei mange gode grunnane til å sleppe pappa meir til heime med babyen. Men mamma må våge og ville dele på både den nære bindinga til og ansvaret for babyen, og pappa må våge og ville ha begge deler. Og eg trur det er mykje lettare både å våge og å ville dersom fleire fedre deler ikkje berre fyndord, men også detaljar frå sine erfaringar i permisjonstida. Kvinner gjer ikkje anna enn å dele slike detaljar; på barselsgruppa, på babysongen, på babysvømminga, på e-postlista til familiens kvinner og, som sagt, i ymse nettforum og i anonyme avisinnlegg. Det er ikkje rart vi trur vi er betre skikka, så mykje som vi veit om kva andre mødre har opplevd!

 

Så pappaer for pappapermisjon, kvar er de? Kvar er dykkar anonyme nettforum for debatt og utskjelling av kvarandre? Kvar er pappamagasinet Pappsen? Finst de i det heile tatt? Vil de finnast? Bør de finnast?

 

Mi oppmoding er i alle fall klar, og eg syng med Evert Taube:

Pappa, kom hem, för jag längtar efter dig.

Kom innan sommarn er slut, lilla pappa.

Åskan har gått

Och om kvällen blir det mörkt

Stjärnorna syns nu på himlen igen

 

Forfattar møter elev møter lærar

I denne teksten frå ei utgåve av Norsklæraren i 2006, forklarer eg båt-diktet frå Få meg på, for faen.

Hei lærarar!

 

Eg er forfattar, og eg har i det siste året oppdaga at elevar i den vidaregåande skulen les og analyserer bøkene mine. Det er sjølvsagt moro, men det får også nokre litt slitsame konsekvensar. Eg har nemleg byrja å få så mange e-postar og blogg-kommentarar frå elevar som treng hjelp med analysen sin, at eg ikkje klarer å svare alle. Vanlegvis er eg likevel blid og høfleg, men eg skal ikkje fortelje kva eg sa til ein elev som ringte meg då eg låg og sov middag: Ho skulle skrive om den siste romanen min, men ho hadde ikkje lese han, og så ville ho gjerne vite kva han handla om.

 

I staden skal de få sjå korleis det ser ut når eg tar meg tid til å svare skikkelig. Her er eit spørsmål og eit svar frå kommentarfeltet til posten ”Boknytt” på bloggen Eit eige rom med utsikt.

 

29.november kl 13:45

Hei!

 

Dette er ganske off topic til bloggen. Men jeg trenger hjelp til å analysere den nye boken din «FÅ MEG PÅ, FOR FAEN» jeg har nettopp lest den, men sitter igjen som et spørsmålstegn. Hva handlet boken egentlig om? Er det en dyp mening bak det underfundige oppsette med båtene og tegnene feks s. 25-29? Hva burde jeg vektlegge i analysen? Jeg vil også si at jeg likte den litt abusrde boken.

Jeg håper på resopons!

 

Hilsen Andrea

 

29.november kl 14:28

Hei Andrea, lykke til med analysen av den absurde boka mi. Mitt beste tips er å prøve å lese med tanke på at det er mykje dagdrøyming i boka. Dagdraumar er, tilliks med andre draumar, ikkje alltid logiske, og dei kan fort gå i andre retningar enn ein hadde tenkt, sjølv om ein bestemmer alt sjølv. I alle fall skjer dette med hovudpersonane i _Få meg på, for faen_.

Det er mykje hjelp å finne i ymse bokmeldingar og omtaler som finst på nettet, og som vanleg når eg får slike spørsmål, viser eg til desse. Det er lett å google dei fram, og du kan også finne dei dersom du trykkjer på linken under «om få meg på for faen», som står til høgre her på sida. Eg vil helst sleppe å analysere boka sjølv, eg er nemleg ferdig med både ungdomsskulen og vidaregåande, og glad for det. Eg er ellers einig med dei som seier at det kan vere fint å ha ei lesaroppleving utan å på død og liv skulle måtte analysere henne i fillebitar etterpå. Ei bok er ikkje nødvendigvis eit spørsmål du skal finne svaret på.

Men når det gjeld akkurat dette med båtane og dei andre merkverdige tekstbitane på side 25 – 29, så er det så mange som synest at dette er mystisk, at eg no skal ta bladet frå munnen:

Maria prøver å skrive eit føredrag. Ho prøver å få gjort leksa si. Men ho får ikkje til å skrive noko, ikkje heilt ulikt korleis eg har det nett no, når eg prøver å skrive ein tekst til  bladet «Norsklæraren». Kva skal eg skrive om? Og dersom eg visste det: Korleis skal eg få det ned på papiret? I staden for å konsentrere meg om det eg skal, surfar eg på nettet, sjekkar mailen min heile tida og ser etter nye kommentarar på bloggen.

Andre sit kanskje og teiknar skjegg og hoggtenner på bilete av folk i avisa som ligg ved sidan av pcen, nokre sit kanskje og stikk hol i ei plastflaske med ein skarp blyant. Nokre drar seg i håret. Andre spenner i eit av bordbeina så det syng. Alt fordi dei ikkje klarer å gjere det dei eigentleg skal. Og kva gjer Maria?

Jo, ho skriv med nasa. Ho skriv «ikkje lov å reise seg» med forskjellige skrift-typar. Ho teiknar ein båt med ord. Og ho skriv ned ein song ho kan, og teiknar hol inn i songen, noko som passar til det songen handlar om. Det er ikkje noko djupare meining bak dette, eg ville berre illustrere at Maria byrjar å tulle fordi ho ikkje får til å skrive foredrag. Når båtane kjem attende seinare i Maria sin draum på slutten av boka, kan du tenke på kva du sjølv drøymer om dersom du har site til langt på natt og spelt tetris eller kabal eller Tomb Raider.

Eg håpar dette var oppklarande. Dersom du vil, kan du i analysen din også spekulere i om forfattaren sjølv hadde problem med å komme seg vidare i romanteksten, då desse fire sidene oppsto.

Og ettersom «Norsklæraren» er eit blad som kanskje blir lese av lærarar som skal forklare elevane sine kva den absurde romanen _Få meg på, for faen_, handlar om, så tenkjer eg at dette Andrea har skrive og dette eg har svart, kan vere nyttig for nokre av dei også. Dermed slo eg to fluger i ein smekk, og kan no ta meg ein velfortent kopp kaffi.

Lukke til med analysen, Andrea! Eg håpar du får god karakter

 

 

1 5 6 7