Å, kvardagstraume! – tekst publisert i Dagsavisen juni 2009

Eg har sagt det før og eg seier det igjen: dårleg service er eit problem det er flaut å hisse seg opp over. Dermed blir ein gjerne sitjande oppe til langt på natt ein alminneleg tysdagskveld og vente tolmodig og med eit mildt smil på ei vaskemaskin som skulle ha blitt levert mellom klokka 16:00 og 20:00, og helst etter klokka 17:00, som det står svart på kvitt på kvitteringa. Sist vi skulle få levert noko vi hadde kjøpt, var det snakk om ei oppvaskmaskin, men då ho kom klokka 00:30 hadde budfirmaet i det minste ringt og gitt beskjed om at dei blei seine. Rett nok ringte dei ikkje før dei alt var halvannan time etter seinast lovde tidspunkt, og rett nok lova dei då å vere på plass innan ein time, eit løfte dei langt i frå greidde å halde, og rett nok var det i svært liten grad snakk om å beklage hendinga då oppvaskmaskina omsider var på plass, men pytt, adrenalinet sank tidsnok tilbake til normalnivå og dessutan hadde vi fri dagen etter.

 

Det hadde vi ikkje no. Eg skulle opp klokka 06:00. Og vi hadde ikkje nokon å ringe til for å høyre kva som var på ferde. På kvitteringa sto berre den svimlande sumen vi hadde betalt, både for vaskemaskina og for frakten. Det var like før eg la all mi skam til side og tenkte ”nok er nok” eller ”no blir det framstegspartiet på meg”, i alle fall blei mitt milde smil ørlite stivt ved tanken på kor fast eg skulle vere i målet når eg ringte til syndarane dagen etter for å fortelje korleis dei skitne kleda flaut utover golvet, og korleis eg blei freista til å ta i bruk den øydelagde maskina, som sto der og såg så fullt brukande ut at ingen kunne tru at det slo flammar ut frå henne berre to dagar før. Eg tok meg i å mistenkje at eg kanskje kunne setje på ein vask likevel? Men nei, berre eg plugga i kontakten sette ho i å visle og tsjugge håst, og det utan å vere slått på, så eg let det bli med forsøket og innsåg at eg må gå med ei skiten bukse på jobben  onsdag.

 

Det største problemet med denne situasjonen var sjølvsagt at vi ikkje hadde fått vaskemaskina vår. Det nest største problemet var avmaktskjensla mi. Eg kan ikkje fordra å seie i frå! For det første fordi eg ikkje trur det blir noko betre, og at det difor er like greitt å vere blid og forståelsesfull i staden for sur og vrang. For det andre fordi eg høyrest ut som ei gammal kjerring når eg FORVENTAR og FORLANGAR og synest det får vere grenser for kva ein skal måtte finne seg i.

 

Likevel, vi måtte jo ha vaskemaskina vi hadde betalt for, og forhandlaren kom neppe til å kaste ho etter oss, så det var inga bøn: eg måtte ringe. På slaget opningstid onsdag morgon, sat eg på kontoret i den skitne buksa mi og slo nummeret til butikken. Ingen tok telefonen, men eg ringte igjen. Eg slo på høgtalaren og la telefonen på skrivebordet medan eg venta og håpte at dei som jobba hos på butikken ikkje hadde slått av lyden, men derimot måtte ergre seg over at telefonen ringte så lystig medan dei tok seg ein (ettar deira syn velfortent) kaffikopp før dei sette i gong for alvor. I ti minutt la eg stein på stein til irritasjonen min før ei venleg stemme endeleg gav seg til kjenne. Eg treiv telefonen og nærmast brølte: JA GODDAG JA. Deretter la eg fram problemet på ein høgst amper måte før eg sa: ”så no vil eg gjerne ha svar på kva som har skjedd.” Mannen i den andre enden ba meg vente litt, så skulle eg få snakke med rette vedkomande. Rette vedkomande? kjefta eg, men han hadde alt lagt frå seg telefonen, og eg høyrte han seie ”det er ei dame som ikkje har fått vaskemaskina si. Ho er veldig sur.” ”veldig sur?” tenkte eg, ”eg skal gje deg veldig sur!” så då ”rette vedkomande” kom i den andre enden, så gjentok eg alt eg hadde sagt med endå litt høgare stemme før eg la til: ”nei, forresten, eg drit i kva det er som har hendt. Men eg FORVENTAR at de leverer maskina til oss i kveld. Dessutan FORLANGAR eg å få  tilbake pengane eg har betalt  for frakten.”

 

”uff då” sa den rette vedkomande. ”Slikt skal ikkje skje. Det er berre å beklage. Dette skal eg ordne med ein gong.” Så la han på, før eg rakk å seie at det fekk vere grenser for kva ein måtte finne seg i!

 

Fem minutt etter ringte han tilbake. Maskina ville bli levert same kveld. Eg fekk namnet og nummeret til bodbilsjåføren, samt lovnad om at eg skulle få pengane for frakten attende.

 

”Ja.. jaja, men takk, då,” sa eg, utan heilt å ha greidd å mjukne i målet. ”eg .. ehm .. eg set stor pris på at dette ordna seg så greitt”. ”skulle berre mangle, det er vi som skal beklage”, sa den blide mannen på butikken.

 

FOR eit antiklimaks. Maskina kom, vart sett på plass, virka. Eg fekk pengane mine.

Og kva er moralen? Dårleg service er eit problem det er flaut å hisse seg opp over. Du verkar berre heilt teit og fårete når det løyser seg og du ikkje lenger kan vere sint. ”og dessutan”, kan ei veninne som er butikksjef fortelje, ”baksnakkar dei deg etterpå. Den overstrøymande serviceinnstillinga når folk kjeftar, er eit triks for å få deg til å føle deg teit og fårete.”

JA TIL SNILLE KRISTNE! – tekst publisert i Dagsavisen mai 2009

I ei tid då kristenfundamentalistane har blitt både skremde og løfta fram i lyset med all sin homoskeptiske etikk og fortapingslære, kan det vere freistande å peike på at dei kristne også har POSITIVE sider. Og kven kan vel vere betre eigna til ei slik oppgåve enn ein fråfallen som underteikna? Eg elskar nemleg kristne, og kjenner ofte at eg sit og heiar på dei når dei står på fjernsynet med kvitt hår, nynorsknær dialekt og praktiske sko og nesten gret fordi den nye ekteskapslova er i ferd med å bli vedteken. Ikkje fordi eg verkeleg heiar på dei, det er meir det at eg synest så forferdeleg synd på dei kristne, hvis kjøkken eg er heilt sikker på er skinande reine, hvis handdukar eg er heilt sikker på ikkje er slitne av tørketromling og hvis blusar eg er heilt sikker på alltid er strokne. Der går dei og brukar tida si på å vaske kjøkenet, stryke blusar og henge opp handdukar i staden for å baksnakke, ligge med framande  og bruke narkotika, og så er det berre forgjeves alt saman.

 

Og no verkar det nesten som eg gjer narr, men det er ikkje meininga, sanninga ER at eg ELSKAR kristne, eg GJER det, og eg kjenner ei djup forvirring i høve deira fordømming av ”homofil praksis”. Eg kjenner jo kristne folk! Og alle eg kjenner er snille! Eg veit sjølvsagt at det finst kristne med stilletthælar og skitne kjøkkenbenkar, men også dei eg kjenner av den sorten, er snille. Det kunne ikkje falle meg inn å be dei gå til ein som kunne helbrede dei for sin kristne praksis.

 

Til dagleg ser eg ikkje så mykje til kristen praksis, og eg har i det siste overraska meg sjølv med verkeleg å minnast kor kristen min eigen oppvekst var. Eg vaks opp i ei bygd med rundt 200 innbyggarar, og i løpet av eitt år, vart det der arrangert heile tre basarar: Norsk Luthersk Misjonssamband og Sjømannsmisjonen heldt kvar sin basar på hausten og Det Norske Misjonsselskap heldt basar på våren. Basar var både kjekt og kjedeleg, andakt var uuthaldeleg, og sidan har eg sett ein andaktshaldar kjøpe seg ei stor flaske whisky på polet i Bergen, til kva eg opprømt måtte sende smsar til heile familien for å informere om syndefallet (og kven var då den verste syndaren? Jo, det var eg! Eg angrar!), men utloddingane var alltid like spanande. Først var det to rundar med åresal, der premiane var fruktkorger og formkaker og den slags, deretter var det sjølve hovudbasaren, der arrangørane hadde gått frå hus til hus med loddbøker i dagane før basaren. Foreldra mine brukte å setje nokre lodd på ”huslyden Namnet Til Far Min”, endå vi aldri ellers snakka om oss sjølv som nokon ”huslyd”. I tillegg sette dei eit par lodd på kvar unge, kvar hund og kvar kanin. Det var alltid like moro dersom ein hund vann noko, særleg dersom han vann ein hekleduk. For det var slike premiar det var, premiar som kvinnene i kvinneforeiningane hadde laga sjølv: pynteputetrekk, heimestrikka dukkeklede (Gud forby at ein gut vann dukkeklede, då lo alle seg nesten i hel) og filleryer.

 

I mange år etter at eg flytta heimanfrå sørga foreldra mine alltid for å kjøpe lodd i mitt namn, og det hendte rett som det var at eg fekk beskjed heimanfrå om at eg hadde vunne ein heimestrikka genser på basar. Då eg kom heim neste gong, låg gevinsten klar med ein lapp med namnet mitt festa med knappenål. Det rører meg å tenke på den skjelvande løkkeskrifta på desse små lappane. For basarane er borte no, det er berre Norsk Luthersk Misjonssamband som framleis bit seg fast, men dei har visst gitt seg med juletrefest og barnemøte.

 

Og eg veit ikkje, kanskje er det trass alt ikkje så trist, folk finn vel alltids på noko anna å samle seg rundt, eg veit at grendalaget har kjøpt seg ti spinningsyklar, og at oppmøtet på treningskveldane er bra. Dessutan kan eg jo ikkje anna enn å innrømme at eg ikkje er nokon stor fan av verken dei små heklebrikkene eller dei glorete pynteputene som folk dreiv og vann. Organisten som skulle akkopagnere dei tynne og sprø songstemmene, var aldri i takt. Det var alltid for mykje smør på pannekakene.

 

Men likevel, altså! Vi hadde slikt å gjere, vi sat no der på dei teite basarane og ante fred og ingen fare, slik var vårt liv. På barnemøtene fekk vi teikne krossar og småfuglar på plankebitar med svipenn og synge songar om Jesus. Eg kan framleis danserørslene til ”eg er trygg hos deg”, og er berre litt flau over å fortelje at eg sat og krampesong nettopp den songen ein gong eg var åleine på ein stressande biltur. Og det hjalp jo det!

 

Det kan godt vere at dei kristne eg kjenner ikkje er så snille som eg trur. Det kan også godt vere at dei er mot den nye ekteskapslova, men eg kan ikkje med min verste vilje tru at nokon av dei skriv hatske kommentarar på internett om kor helvetes syndige homofile eller for den saks skuld Palestinavener er. Og det gjer dei heilt sikkert heller ikkje. Men nokon kristne må det vere som trur at homofili berre er utanomekteskapeleg sex. Og mange andre må det vere som trur at kristendom berre er fordømming.  Men eg seier dykk: basar er kjærleik!

Prøver å le av den redaksjonelle fridomen – tekst frå dagsavisen mars 2009

Lei av målpolitikk? Ja, eg og. Eg har i lengre tid forsøkt å unngå å blande meg opp i dette her nynorsk/momsfritak/redaksjonell fridom-opplegget. (= dei største avisene bør tillate/påtvingast nynorsk, for dei får momsfritak, og det har ikkje TV2 og NRK, men dei må bruke begge målformer, seier Sylfest Lomheim. Avisene svarer: Nei, for vi har redaksjonell fridom!)

 

Eg slår av fjernsynet viss eg ser reklame for ein slik debatt, og hoppar helst over lesarinnlegg som diskuterer emnet. Eg må det, for så snart eg ser den sure, sjølvrettvise tonen til redaktørane og kommentatorane som skyv den redaksjonelle fridomen framfor seg og latar som han er eit flott, nypussa skjold samstundes som dei ropar på Dag og Tid og Samlaget og ser ut til å for alvor tru at dei to småtassane må vere dei første som endrar sin strenge, målpolitiske praksis dersom det skal vere aktuelt for muskelbuntane i akersgata å vurdere å gjere det same, ja då blir eg så kvalm og hatefull at eg ikkje er til å vere i hus med.

 

Eg har ikkje lyst til å diskutere! Eg hatar måldebatt. Dessutan er eg i den faste gjengen som alltid kjem med noko drit, og synest ærleg talt at det er nokon andre sin tur. Eg har trass alt meldt meg inn i både ”vi vil ha mjølk!” og ”ja til nynorsk i Dagbladet, VG og Aftenposten” på Facebook, det burde vere nok. Men Sylfest, stakkars mann, åleine på barrikadane igjen, ok, ok, ok, her kjem også mitt bidrag i denne runden:

 

Eg har svært vanskeleg for å forstå kvifor den redaksjonelle fridomen til å bestemme målpolitikk for ei avis eller eit vekeblad skal vere viktigare enn min fridom til å uttrykke meg slik som eg kan best og helst vil. Eg er rett nok ingen journalist, og eg har heller ikkje noko imot at bokmålsskrivande journalistar siterer meg på bokmål i sine intervju. Men når eg ser at dei siterer Sylfest Lomheim på nynorsk når han blir intervjua, er det nesten som om eg ikkje blir glad på nynorskens vegner, ettersom det er tydeleg at mi røyst ikkje tel like mykje som hans, og det trass i at mi er mørkare. Det same gjeld Ottar Grepstad og Jon Fosse – kvifor får dei dette frynsegodet, og ikkje eg? Og kvifor berre dei tre, desse tre nynorske mennene som berre lyser ”nynorsk” så snart du ser dei, og det på ein slik omfattande måte at du nesten ikkje får høve til å gløyme at dei er NYNORSKE uansett kva dei snakkar om.

 

Det er ikkje det at eg har så himla lyst til å lyse NYNORSK kvar eg enn går og kva eg enn snakkar om, det vil eg ærleg talt helst sleppe. Men dersom fleire journalistar fekk skrive på nynorsk i avisene og dersom fleire nynorskbrukande faste intervjuobjekt fekk bli intervjua på nynorsk, så kanskje det hadde slutta å lyse så sterkt og farleg. Og gudane skal vite at eg ber om det, endå eg føler meg lita kvar einaste gong eg gjer det.  Eg føler meg lita og dum, eg føler meg barnsleg og trassig, og slik følest det endå eg stadig oftare svarer skriftleg på journalistanes spørsmål. Når eg blir intervjua, får eg som regel ein e-post med bøn om å svare på eit knippe spørsmål, og somme tider står det også i e-posten kor mange teikn eg skal bruke på svara mine. Og eg svarer og svarer, og så skriv eg: ”viss du lar svara mine stå på nynorsk, så skal eg bestikke deg med ei marsipankake”. Journalisten svarer ikkje direkte på dette i neste e-post, så eg spør igjen: ”Blir det nynorsk :o) :o) :o) ???”

 

Men nei, det blir jo ikkje det. Og eg vil ikkje vere ei tverr hurpe, så eg svarer : ” Aaaarg! Jaja, det var vel ikkje heilt uventa. Men det må vere lov å prøve seg. Og eg VIL seie at den «redaksjonelle fridomen» er eit tyntvegande argument når bidragsytarane til ei sak blir bedne om å skrive teksten sjølv.”

 

For er det ikkje det?

 

Misforstå meg rett, så sant eg har tid, så synest eg det er supert å få svare på journalistanes spørsmål per e-post. Eg er langt betre i skrift enn i tale, eg får betre tid til å tenke meg om før eg svarer og eg føler meg tryggare på at eg ikkje blir feilsitert. Ei heller synest eg det gjer noko å bli gjort merksam på kor mange teikn saka skal vere på til slutt, då slepp eg å ergre meg over å ha brukt tid på å skrive lange svar som likevel blir kutta ned til ein fjerdedel.

 

Likevel er det eg som gjer ein stor del av journalistens jobb når eg svarer på spørsmål per e-post. At eg dermed frigjer verdifull tid, slik at han rekk å setje svara mine om til bokmål, forstår eg jo, men hadde det ikkje vore betre om han kunne nytte denne tida til å ta seg eit stykke deilig, mjuk og aprikosfylt marsipankake?

 

Akk ja, sann, eg hoppar helst over kommenatarar som diskuterer emnet. Eg må det, for så snart eg ser den sure, sjølvrettvise tonen til nynorskbrukarane, blir eg flau og oppgitt, og gir meg til å undergrave mine eigne argument og by på kake i staden.

 

 

Barn i alle kanalar, plag kvarandre! tekst trykt i Dagsavisen januar/februar 2009

Denne teksten var ein reaksjon på kronikken «de frivillig barnfrie» av Knut Olav Åmås.

Barn. Ja, det er eit evig mas. I dei siste par månadane har folk diskutert Knut Olav Åmås kommentar i Aftenposten om at det å vere frivillig barnlaus, er eit av dei største tabu i samfunnet i dag. Vi har sett ei rekke bekjennelsar frå folk som verken har eller vil ha barn, men som irriterer seg over å stadig måtte stå til rette for denne innstillinga. Folk berre gnagar så inderleg på dei, lurer på kvifor dei ikkje har, om dei ikkje har tenkt å få, om dei ikkje i det minste har lyst på, om dei ikkje trur dei kjem til å endre meining og bla bla bla. Vidare finst det flust av betrevitande og nedlatande foreldre i alle aldrar, som uttalar seg om kva som kjem til å skje med instillinga til ikkje-foreldrene når dei berre får litt betre tid til å kjenne på den biologiske klokka.

 

Dessutan er det så mykje barnestoff i media at ein kan bli heilt koko! Til dømes er det ein  jamn straum av småpludrande kommentarar om det nye livet som småbarnsmor og –far, og denne har sjølvsagt berre halde fram som om kommentaren til Åmås og dei påfølgande bekjennelsane ikkje hadde hendt.. Sjølv har eg levert fleire av denne sorten, og ettersom livet mitt er så sentrert kring småbarnet eg har, må eg ofte stagge lysta til å levere endå fleire. Det finst ei mengde emne eg enno ikkje har forsynt meg av: Ammebilete på facebook, ja eller nei? Barnevogn på speilblank is, raseri eller adrenalinkick? Barnevogn på bussen, miljøvenleg og praktisk eller plasskrevjande og plagsamt?

 

Vel, eg skal late det ligge, irriterande som det er å høyre om slikt. Då har eg altså vore innom to grupper som kjenner seg plaga av den andre gruppa: dei friviljug barnlause og dei som friviljug har blitt foreldre. Ei tredje gruppe er dei gravide og ei fjerde gruppe er dei som ikkje er gravide, men som har gravide veninner. Denne fjerde gruppa synest at dei gravide veninnene er så hysteriske og keisame, og så synest dei at det er irriterande å bli mint på at graviditet finst og må takast omsyn til. Den tredje gruppa synest det er leit å ikkje bli tatt omsyn til, og kan alltid finne ei rekke døme på manglande omsynstaking både frå veninner og øvrig omverd, til dømes isglatte fortau som tankelause huseigarar ikkje har strødd sand på, der barnevogner kjem glidande i sinnsjuk fart med hysteriske mødrer og fedrar på slep. (Raseri og adrenalin).

 

Ah, ja, no når eg først har late meg lokke ut på galeien: barnevogn på bussen, ja. Irritere, irritere, irritere. Kva synest eigentleg dei andre på bussen om at eg har med meg barnevogn med sutrande barn både til og frå jobb, til tider då dei fleste helst vil lene seg inntil glasruta og drøyme seg bort? Svaret er: dei synest det er høgst plagsamt, og brenn inne med ei formaning om å skaffe meg barnehageplass nærare heimen eller byrje å køyre bil. (Eller om at eg bør halde meg heime til han er minst tre! Dårlig mor!) Ikkje at nokon seier det, eg berre føler det veldig sterkt, og ser det på blikka til folk. I tillegg til at eg les meir eller mindre anonyme, og meir eller mindre hardtslåande debattar om emnet på internett.

 

Og no når eg først har sagt dette om barnevogner på bussen. Trass i iherdige forsøk på å overtyde meg sjølv om at andre folk like lite vil høyre om dette som dei vil sjå barnevogner på bussen, så bør eg vel også kunne nemne at når det gjeld bilete av mødrer som ammar, så meiner eg definitivt at slike ikkje er pornografiske, og at dei difor burde kunne leggast fritt ut på facebook, dersom dei ammande mødrene ønskjer å gjere det.

 

Min første reaksjon på innlegga om frivillig barnløyse var følgande: hah, de kan berre vere stille, vi som frivillig har skaffa barn, får også kjeft og betrevitande kommentarar frå omgjevnadane. Den neste reaksjonen var minst like sår, og handla om Knut Olav Åmås avslutningspoeng i sitt innlegg i Aftenposten, der det blei antyda at den som kom med pågåande spørsmål og overberande betreviteri overfor ho eller han som ikkje ville ha barn, oppførte seg slik fordi vedkommande angra på sine eigne barn.  For min del føltest dette insinuerande poenget nærast som ei knebling, ettersom eg byrja å lure på om det var mogeleg å seie noko som helst om dette emnet utan  å stå i fare for å kunne tolkast i ei slik angrande lei.

”det er vondt å tru seg mislikt på bussen pga sutrande barn i barnevogn”.

Aha! Du angrar!

”NEI! Og eg bryr meg ikkje om eventuell misliking, og er immun overfor barnets bussgråt.”

Aha! Du lukkar øyra for gråt fordi du ikkje greier å oppdra barnet ditt, du angrar! ”NEI! Barnet mitt gret aldri og er alltid nøgd, sjølv på bussen føretrekk han stille kontemplasjon framfor høglytt stadfesting av at han er til.”

Aha! Du har skapt ein forknytt liten angstklump, du angrar!

 

NEI! Men nokon perfekt barneoppdragar er eg så men ikkje, og endåtil held eg klokeleg munn kvar gong eg lurer på om nokon frivillig barnlause har tenkt å få seg barn eller ei, endå eg faktisk lurer på det, eg lurer på OM dei har tenkt på barn. Men gudane skal vite at eg ikkje torer å spørje, i frykt for å bli tolka som fordømmande eller invaderande.

KVIFOR IKKJE RIME? tekst trykt i Dagsavisen november 2008

Det hender eg lurer på kvifor nesten ingen poetar no til dags skriv dikt på rim. Vil ikkje poetane at folk skal lære dikta deira utanboks? (runde, rare, rulle rusk / raspet rips på Ibsens busk) Vil dei ikkje at dikta deira skal deklamerast i konfirmasjons- og bryllaupstaler? (men no kjem eg for å sei deg / noko du sa først til meg / du skal få høyre at: eg elskar deg)  Seiast fram rundt leirbålet? Trekkast fram i inderlege samtaler mellom elskande eller mellom friske og døyande? (ja, før du mister din krones gull / da er jeg muld) Deklamerast i politiske taler?

 

Sjølv kan eg diktet ”Til ungdommen” utanboks, i alle fall kunne eg det då eg gjekk på ungdomsskulen og deklamerte det snusfornuftig framfor klassen på eige initiativ. Det er freistande å påstå at det er først no eg skjønar innhaldet fullt ut, men eg må innrømme at det berre er noko eg seier fordi eg i skrivande stund oppdaga at eg ikkje kan diktet lenger. Eg fann det difor fram, og blei så rørt av innhaldet at eg trudde det var først no eg forsto det: ”Edelt er mennesket / jorden er rik! / finnes her nød og sult / skyldes det svik.” Sanninga er likevel at eg forsto det godt då eg song og deklamerte diktet i tenåra, eg har berre gløymt kor oppvakt og kjenslevar ein tenåring eg var, ettersom eg no er vaksen og kynisk vorten (jamfør Bjørn Eidsvågs song ”Endelig voksen”: Tenk, jeg trodde jeg kunne / Gjøre noe med verdens urettferdighet og nød / Tenk jeg trodde jeg kunne / vise verden at vi blir feite av de sultnes brød / Tenk, jeg ropte ut at rasehat og tyranni, / Sult, tortur og slaveri er noe vi kan rette på / Hvis bare enda flere vil forstå, men // Nå har jeg fått se at livet har så mye mer å gi / Når jeg bryr meg om de nære ting og ellers lar det skli / Nå klager jeg på skatten og nyter hjemmets lune fred / Nå er jeg endelig voksen”)

 

Men altså: kvifor skriv ikkje poetane no til dags på rim? Kvifor overlet dei riminga til bursdagshelsingsforfattarane (gratulerer med dagen, ei helsing du får)og humoristane? Eg har absolutt ikkje eit vondt ord å seie om Arne Hjeltnes og Jon Hjørnevik, men nokon Nordahl Griegs er dei trass alt ikkje, noko vi snart kan slå fast dersom vi ser litt nærare på denne tredjestrofa frå eit shortse-dikt av Hjørnevik: ”Shortsen kan minnast,  då far min var rask / og jogga atletisk, og mor fall pladask. / Shortsen veit meir, enn mannen i månen. / Shortsen var med, då far laga sonen”. Ikkje så inderleg, ikkje så alvorleg, ikkje så politisk, men heller ikkje noko gale med denne diktstrofa. Med mindre vi skal vere strenge og pirke på ”mannen i månen” og lure på om han eigentleg er med berre som eit slags naudrim, lite som han truleg veit om noko som helst. Elles er rytmen eksemplarisk, oppbygginga og (den rett nok forventa) punchlinen likeså. Rim har trass alt den fordelen at dei skapar ei ekstra forventing hos lesaren, ikkje berre ei forventning om kva konklusjonen kjem til å vere, men også ei forventing om korleis rimet kjem til å gå. rask – fall pladask, mer å gi – lar det skli. Jorden er rik – skyldes det svik. Ja, kvifor ikkje?

 

Eg har høyrt det meint at riming er umogeleg i dag, det er berre mogeleg i barnedikt. Ein føler liksom at ein tullar viss ein prøver seg med noko riming, det verkar useriøst, det skuggar for refleksjonen, det øydelegg for det sublime og forkludrar det gåtefulle. (Ikkje heilt ulikt korleis eg føler at innleiinga til denne teksten ser ut, med alle dei litt pompøse dikt-linjene blant mine litt oppstylta spørsmål, som ein når alt kjem til alt aldri kan vere heilt sikker på kor alvorleg eg meiner.) Eg har også høyrt det meint at lyrikken gjer seg best saman med musikk, og at det difor er litt unødvendig å lage noko anna enn songlyrikk, som jo framleis er noko som når ut til mange. Dikt på rim utan musikk – kva er vitsen med slik halvfabrikata? Vidare kan ein pirke på dette med forventinga til rimet; er ikkje det å vere oppteken av rimet som skal komme like dumt som å vere oppteken av korleis folk som er uvande med å vere på fjernsyn greier seg? Skal ein ikkje alltid halde fokuset på innhaldet i det dei seier?

 

Jo. Men hovudpoenget står likevel ved lag – du hugsar dikt som rimar. Lat meg slenge ut nokre diktlinjer etter minnet, Olav H Hauge: ”Ingen har varda den vegen du skal gå / ut i det ukjende, ut i det blå” (ok, her kan vi pirke på det uvande ordet ”varda”, men eg kan godt forklare det: å varde noko, er det same som å skilte noko. Ingen har sett opp skilt på vegen din.) Tor Jonson: ”nærast er du når du er borte / noko blir borte når du er nær / dette kallar eg kjærleik / eg veit ikkje kva det er”. Halldis Moren Vesaas: ”så lenge eg veit du vil koma iblant / som no over knastrande grus / og smile glad når du ser meg stå her / skal eg ha ein heim i mitt hus”. (ok, eg sjekka linje tre, men det er berre fordi rytmen er rar. Og ok, det var ”knatrande” ikkje ”knastrande”)

 

Så altså: eg veit om ein del svar på spørsmålet, men eg spør likevel, for eg har lyst til å lese nye dikt på rim: Kvifor rimar ikkje fleire av poetane? Vil dei ikkje at dikta skal kunne lærast utanboks? Vil dei ikkje oppnå lesarens oppstemte sukk ved framseiing, også ti år etter første gongs innøving?

 

 

 

1 3 4 5 6 7