Inn og bake muffins – tekst trykt i Dagsavisen desember 2011

Denne teksten var ein direkte reaksjon på Marta Breens tekst Den nye husmorskolen.

”Noen ganger skulle man ønske at man var mann.” sto det i ei bokmelding av Per Pettersons Ut og stjæle hester i 2003.

Personleg synest eg det er heilt fint å vere kvinne, og trass i stadig nye åtak på og latterleggjering av trenden, så likar eg å bake cupcakes. Kakene mine blir aldri særleg fine, ettersom eg slurvar så fælt med oppmåling av ingrediensane, men det betyr ingenting. Eg drøymer om å gå frå jobben og heim til kjøkenet for å bake mine eigne, stygge cupcakes, særleg når eg skriv reiserekningar drøymer eg om dette. Eg likar at arbeidet med kakene har fleire trinn: deigmiksing, steiking, avkjøling, pynting. Eg likar at ein kan variere kakas utsjånad, både med farge og smak på smørkremen og pynten. Eg likar å bake åleine, eg likar å bake saman med andre. Eg likar å ete kake, og eg likar å dele kake med andre. Eg trykker på liker når folk deler bilete av bakst på sosiale medier. Eg likar når folk skriv ”FARGESTOFF <3” når eg legg ut bilete av mine muffins, og eg likar at nokon har så god humor at dei pyntar ei kake med sjokoladekrem og påskrifta ”den e brun.” Og om eg brukar ein heil ettermiddag og kveld på å bake, ja, då må mannen min ta ansvaret for ungane og klesvasken åleine. I eigentida mi burde eg sikkert prioritert trening og politikk og boklesing og turar i skog og mark, men det er ikkje alltid eg gjer det likevel, gitt.

 

”Noen ganger skulle man ønske at man var mann. Når man leser Per Pettersons «Ut og stjæle hester», for eksempel, og hans beskrivelser av mannfolk som svinger øksa, feller trær, klatrer i trær, slenger seg på hester, blir slengt av hester og biter i seg smerten. Da får man så lyst til å legge fra seg sine små fugleunger av noen kvinnemuskler, som man så vidt kan løfte en vedkubbe over hodet med, og stige inn i en sånn testosteronbrusende og trefellende mannskropp.” (Tiril Broch Aakre, Dagbladet 2003)

 

I løpet av dei siste ti åra er det ikkje berre Per Petterson som har formulert eit ønske om å tre ut av eit stillesitjande og uproduktivt arbeidsliv til fordel for kroppsarbeid og sveitteringar under armane.  Hos Erlend Loe kan mennene lengte etter å få vere med å bygge landet, dei kan forlate kone, barn og draum om fliser på badet for å flytte ut i skogen.

 

Det er godt å gjere noko praktisk, det er tilfredsstillande å sjå at det veks fram eit strikketøy mellom hendene eller eit putetrekk i lappeteknikk ved symaskina. Eg kan kjenne glede av å sjå ei bolledeig heve, andre blir tilfredse av å ommøblere eller pusse opp.

 

Ein av haustens største boksuksessar er ei bok om ved. Ei bok med bilete av ei rekke forseggjorte vedstablar. Det er sikkert mange menn som likar å stable ved. Heilt sikkert mange som synest det er stas å produsere ein intrikat og symmetrisk vedstabel. Det er ikkje sikkert alle har ein stad der dei kan ha veden sin, og det er ikkje sikkert alle har bruk for han heller, men det er heilt sikkert likevel mange menn som sit ved pcen sin på kontoret og skulle ønske dei kunne ha vore heime og tømt hovudet ved hoggestabben.

 

Men uansett kor mykje ved ein mann finn på å hogge, uansett kor mykje tid han brukar på å stable og brenne, uansett kor mykje arbeidsplassen og ungane blir neglisjerte av denne hobbyen, så veddar eg tjue kroner på at ingen vil kalle interessen hans for eit tilbakeslag for likestillinga.

 

FADERMORD – tekst på trykk i Dagsavisen november 2011

image

I denne teksten skriv eg om boka Tale er gull av Sylfest Lomheim

 

No skreiv eg nettopp ein e-post til to tilsette i Det norske Samlaget. Eg skreiv verken kjære, hei, eller hallo, og heller ikkje takk for meg, farvel eller alt godt. Nei. Eg skreiv følgande: ”kan eg få den nulle boka til Sylfest også, så eg kan gje ho i gåve til veslesyster som studerer nordisk?”

 

Kva fortel så dette om meg? Det fortel i alle fall at eg for tida får gratis bøker frå Samlaget, som er eit norsk forlag som gjev ut bøker på nynorsk. Vidare fortel det at eg er i ein uformell relasjon med Samlagets tilsette, der eg til og med går så langt som til å bruke det utdaterte skjellsordet ”null”, utan frykt for kva dei då vil kunne komme til å meine om meg. Det fortel at eg er på førenamn med Sylfest, som mange sikkert forstår er den tidlegare språkdirektøren Sylfest Lomheim. Han har nyleg gitt ut boka ”Tale er gull”, og i følge e-posten min meiner eg noko om denne boka sjølv om eg enno ikkje har lese ho.

 

Kva for bodskap går tapt frå denne meldinga når eg sender henne per e-post i staden for å ringe eller oppsøke forlaget personleg? Vel, både stemme, ansiktsuttrykk og kroppsleg haldning kunne nok avsløre kor alvorleg eg meinte det å bruke adjektivet ”null”, men berre ordvalet, som er barnsleg og litt teit, fortel at dette ikkje er meint som ein hatefull kritikk. Eg ber nok over med Sylfest, den gamle tullingen, sjølv om han har gitt ut ei bok eg ikkje trur eg vil like.

 

Og kvifor trur eg at eg ikkje vil like boka til Sylfest? Vel, boka handlar om at det er betre å snakke saman ansikt til ansikt enn å kommunisere på nettet. Så kanskje eg rett og slett mistenkjer at han går i rette med slike som meg med denne boka? Ein annan ting ein kan utlede frå e-posten min, om ein legg svært mykje innsats i tolkinga, er nemleg at eg er ein aktiv brukar av sosiale medier. Ja, så aktiv er eg at det går ut over formuleringsevne (i alle fall formuleringsvilje)  og konsentrasjon. Sms- og chattespråket har smitta over på e-postkommunikasjonen min, fordi eg brukar så mykje tid framfor skjermen. Eg har Facebook oppe når eg jobbar med andre ting, og eg er ofte innom for å buse ut med ein lite gjennomtenkt kommentar om noko uvesentleg – sidan eg byrja å skrive denne teksten, har eg skrive åtte kommentarar og trykt fire likes, og eg har hatt ein liten chatt med ein gammal venn i Mosjøen. Og ja, eg også synest det er utidig og uhøfleg når folk prioriterer å pleie relasjonar per datamaskiner og smart-telefonar framfor å prate med folk i sin umiddelbare nærleik. Men nett no er eg faktisk mutters åleine. Eg har sjukt barn, og jobbar heimefrå mens han søv sin feberheite søvn. Og ja, eg har gjort dette kjent på Facebook, heilt sikkert til ålmen irritasjon for andre Facebookbrukarar, som helst vil lese interessante artiklar, sjå arty musikkvideoar og lese velformulerte meiningar. Det vil eg óg, men veit de kva, hjernesnobbar? Det er ikkje utan grunn at småbarnsforeldrene dominerer sosiale medier med bollepludderet sitt, kor ofte trur de eigentleg vi har høve til å komme oss ut på livet og møte andre folk? Ikkje sitt der og klag, gjer heller ei god gjerning og trykk ”liker” på neste ”noko godt i glasset”- eller ”heile familien på fjelltur!”-status du kjem over ein fredagskveld! Og ikkje tru at folk ikkje toler å bli gøymt frå nyhendestraumen din, vi merkar det jo ikkje uansett.

 

Men det var altså Sylfest eg skulle gå i rette med i dag. (Eg hadde også tenkt å gå i rette med Frode Grytten, som klaga på sosiale medier i Bergens Tidende for nokre veker sidan, men eg blei så usikker på om eg då skulle kalle det broder- eller kanskje onkelmord at eg tenkte det fekk greie seg å gå laus på Sylfest, som også er meir aktuell med den nye boka og alt).

 

Sylfest Lomheim! Eg skjønar at det kan vere vanskeleg for deg å sjå for deg kva som kan vere positivt med aktivt, nesten frenetisk nettbruk. Du har sikkert mange vener som du møter ansikt til ansikt kvar dag, som du fører interessante samtaler med, der det inngår både alvor, smil og latter som kjem til kroppsleg uttrykk som er synleg for dialogpartneren. Men eg skal fortelje deg det, Sylfest, at etter at eg begynte å bruke nettet aktivt, har eg nesten ikkje sett på tv. Eg har auka inntaket av kronikkar og lesarinnlegg med over 300 prosent, og har vidare oppdaga at det går an å lese sakprosa utan å kjede ræva av meg. Eg har til og med begynt å lese partiprogram før eg stemmer!

 

Og viss du er så redd for at folk skal bli terroristar om dei samlast på nettet, så hugs at det kanskje ikkje er så frykteleg vanskeleg å finne dei. Og når du først har funne dei, så er det ingenting i vegen med å invitere dei til eit møte ansikt til ansikt på kaffistova. Synest du skal gjere det, eg!  Og så kan du lage deg ein facebookprofil etterpå, og legge til meg som venn.

total hjarteformørking i Bergen – tekst trykt i Dagsavisen november 2011

– jasså, du køyrer til jobben i dag igjen?

– ja, eg gjer det gitt. Nett no er eg stuck i bilkø i Løvstakktunnellen.

– det er du kvar dag.

– nei det er eg ikkje! Når det er veldig fint vér eller fredag, hender det at vi er oppe i førti km/t gjennom tunnelen. Det er tydeleg at mange tar seg fri på fredagar.

– Men i dag er det tirsdag og full stopp.

– det er ikkje heilt full stopp, eg sklei nettopp fram minst tre billengder.

– ja vel. Kva tenkjer du på i tunnellen?

– Nett no har eg fullført studiet av baksidereklamen på bussen framfor meg. No tenkjer eg på kva Total Eclipse of the heart med Bonnie Tyler eigentleg handlar om.

– kvifor tenkjer du på det?

– fordi dei spelar han på radioen nett no. Eg har alltid trudd at det var hjartesorg som var tema for songen, men det er ikkje det, det er snarare destruktiv, altoverskyggande kjærleik som skapar hjarteformørkinga. Once upon a time there was light in my life, but now its only love in the dark.

– Fint tunneltema.

– Ja, og no nærmar vi oss tunnelopninga. Det er fint å konsentrere seg om tekstanalyse, eg brukar tida i bilen til noko nyttig.

– Eg ser det er kø ute på brua óg.

– Ja, eg veit det.

– Og så er det det der vanskelege krysset oppe med tinghuset, som verken er lysregulert eller har rundkøyring. Der har du har blitt handlingslamma fleire gongar.

– Eg parkerer på kontoret og trillar barnevogna opp til dagmammaen, så unngår eg det det krysset.

– Og det sparer du tid på?

– Nei. Slett ikkje. Men eg får jo litt trim, då.

– Det hadde du fått om du tok barnevogna på bussen også.

– Ja. Hugs at det er Bergen kommune sin feil at eg ikkje har barnehageplass i nærleiken av der eg bur.

– Er det Bergen kommune sin feil at det ikkje går an å vere ute på vakre vinterdagar?

– Eh … det går fint an å vere ute på vakre vinterdagar der eg bur.

– Men er det Bergen kommune sin feil at forureininga på Danmarksplass er den verste i Europa?

– Ja. Eg trur det. Kollektivtilbodet skulle ha vore betre.

– er det noko gale med ditt kollektivtilbod?

– Eg trur no i alle fall at bussen er veldig full om morgonen. Det er ikkje sikkert det er plass til meg og barnevogna då.

– Men bussen går temmeleg ofte.

– Ja. Men han står stuck i kø i tunnelen.

– Det gjer bilane også.

– Men i bilen kan eg sitje.

– Det kan du vel på bussen også,.

– Det skal du ikkje vere så skråsikker på.

– Busshaldeplassen din er ikkje akkurat langt ute i ruta.

– Nei. Men du kan aldri vite.

– Det er ein viss trimmande effekt i å stå også.

– barnevogna knirkar veldig.

– Kva har det med saka å gjere?

– eg har betalt parkeringsplass ut månaden.

– månadskort på bussen er billegare.

– Eg har hatt så mykje å tenke på i det siste.

– Du kan tenke på alt saman på bussen.

– dette er moralisering!

– dette er kjærleik.

– your love is like a shadow on me all of the time.

– dette er total hjarteformørking.

 

 

 

 

 

 

Alt var større før – tekst trykt i Dagsavisen juli 2010

Alt var større før! Flesland flyplass, til dømes, som berre for få år sidan kunne framstå som både skrekkinngytande og uoversiktleg, framstår no meir heimevant for meg enn min fordums vesle barneskule. For tre år sidan fekk eg rekna ut at dersom alle levde som meg, så ville vi ha bruk for 7,9 jordklodar, og på den tida budde eg i Odda der eg måtte ta buss over Haukeli for å komme meg til Oslo. No bur eg i Bergen og flyr til Oslo på ein time annankvar veke. Kor mange jordklodar treng eg i dag?

 

Eg veit ikkje, og nok om det, eg hadde tenkt å skrive om noko mindre farleg: Fotball-VM. For det er snart over for denne gong, utan at eg bryr meg det aller minste om kven som vinn. (Eg skal ikkje late som om eg ikkje veit kven som spelar i finalen, men eg gidd ikkje skrive namna på laga for å bevise at eg kjenner dei). Fotball-VM, ja. Fotball-VM var større før!  Fjernsynsapparata var derimot mindre før, noko min familie erfarer dagleg ettersom vårt apparat er av den billegaste modellen som var å oppdrive då lynet slo ned i det førre apparatet vårt i 2004. Forhandlaren forsikra oss om at tjukkskjermar var på veg ut og at den 28-tommaren vi hadde blinka oss ut ikkje kom til å vare i meir enn to år, toppen! Men vi kjøpte han, obsternasige og fattige som vi var. Og her sit vi framleis og myser, endå butikkmannen hadde heilt rett kva gjaldt tjukkskjermar og endå vi verken er obsternasige eller fattige lenger.

 

Nå ja, ”framleis” er ikkje det rette ordet. Vi myste ikkje før, det er først no skrifta på fjernsynet har blitt så liten at vi må lene oss framover i stolen for å få med oss stillinga i fotballkampane. Og no trur du kanskje det berre er vi som har fått dårlegare syn, og det har vi, men vi har også fått sterkare kontaktlinser, så det er ikkje det som er problemet. I følgje andre tjukkskjermentusiastar (dvs andre som ikkje har råd til/ikkje har gidda/synest det er eit statement å late vere å byte ut tven), er skrifta på skjermen tilrettelagt flatskjerm, og dermed vil ho vere lita uansett storleik på tjukkskjermen. Dette kan vere grunnen til at fotball-VM midt på sommaren ikkje lenger verkar så forlokkande – eg greier rett og slett ikkje å følgje med på stillinga! Og dermed er vegen frå auge til skjerm kortare rett ned i fanget, der lap-topen kviler med siste oppdatering frå tabloid-nettet i rettsforfølginga av Lindsay Lohan eller siste eplekjekke twitter-nytt om VM og vuvuzelas.

 

Uansett, store fotballturneringar var større før. Dei er sikkert både dyrare og meir omfattande no, men før brydde eg meg såpass at eg ikkje berre fulgte med, eg hadde også nokon å heie på. Då det var fotball-EM i Sverige i 1992, var eg så forelska i den vesle midtbanespelaren Thomas Hässler frå Tyskland at eg ikkje kunne vere med i flokken som heia på nabolandet og  outsideren Danmark. Det var dumt av meg, for det vesle drittlandet vann til slutt, i finale mot Tyskland. Så alvorleg tok eg dette nederlaget at eg bevarte kjendisforelskinga i alle fall eit halvt år, sjølv utan internett og direkte tilgang på bilete av helten, som ikkje akkurat var av ein slik art at det var bilete av han i Topp og OKEJ.

 

Så ikkje berre var alt større før i betydninga lada med meir ungdommeleg meining, det var også mykje større avstand før. Eg hugsar godt kor sjelekvervande det var då eg såg Ben Johnson i kristendomsboka i sjuande klasse – det var første gong eg såg ein nolevande kjent person i ei skulebok. I dag har eg nesten gløymt at det er bilete av meg i minst tre norskbøker. I tenåra hadde eg ein walkman som varte i fleire år, og som var like bra på sviktande batteri fordi grungemusikken eg høyrde på blei endå meir knugande. I dag har eg ei skuffe full av fullt brukande elektronisk avfall, og eg tenkjer på denne skuffa på same måte som eg tenkjer på middagsrestar i kjøleskapet – samvitet er betre om eg ventar heilt til det har mygla før eg kastar det.

 

Nei, det var ikkje nok om mangelen på dårleg samvit over ivrige flyreiser. Eg kan flybusstidene, eg kan flytogtidene, eg veit at det uansett møtetid i Oslo er best å ta 08:00-flyet, ettersom 9:15-flyet snart kan vere forseinka eller kansellert, og eg veit at folk ved gaten alltid kjem til å mumle noko om at det var for få passasjerar til at flyselskapet gadd å anstrenge seg. Eg har eit miljømedvit på eit heilt anna nivå enn eg hadde som tenåring med heimestrikka islender, likevel er hjartehamringa langt meir avmålt, og eg er meir oppteken av å rekke fram i tide til å ete frukost før eg boardar flyet enn å drive facebookengasjement for Haukelibanen med lyntog til Oslo.

 

Eg køyrer bil (men tar også bussen). Eg et oppdrettslaks og billege kyllingfiletar (men kjøper også ferskvarer).  Eg engasjerer meg ikkje mot oljeboring i Lofoten. Eg synest ikkje det er stygt med monstermaster. Kan tjukkskjerm-tven min vege opp for det?

LENGTEN TILBAKE TIL KJØKKENBENKEN – tekst trykt i Dagsavisen april 2010

 

 

Å, kom igjen! Lat meg få kalle det samfunnsnyttig å prioritere husarbeid framfor karriere.

 

Ein mykje omtalt kjøkkenbenkaktivitet er den livsnødvendige matlaginga. Det er langt i frå sett på som ei skam å tilbringe rikeleg tid over grytene, som det heiter, såkalla slow food skal senke stressnivået ditt og lære deg å ta deg tid til å vente på dei gode smakane. Vel og bra, eg likar mat! Likevel er det påfallande kor sjeldan vi høyrer lovprising av halvfabrikata og Fjordlands ferdiglaga middagsporsjonar, sjølv om dei utfører den stressdempande oppgåva si perfekt: Puh! Eg blei ferdig med middagen, no rekk vi å ete før ungane må legge seg.

 

Ein mindre omtalt kjøkkenbenkaktivitet, er den kanskje ikkje fullt så livsnødvendige, men like fullt nødvendige vasken av kjøkkenvifta. Om vask er det rette ordet her, er eg ikkje sikker på, kanskje skulle eg heller kalle det reinsen eller totalrenoveringa. Sikkert er det likevel at oppgåva sjeldan blir utført før skiten er så inngrodd at feittet heng i seige dropar over grytene dei ein gong forlet i form av damp. Dei færraste vil vel kalle det resirkulering når dei losnar og plaskar ned i slow fooden, denne stressdempande smaksbomba av ein økologisk vegetarchili.

 

Somme påstår at det held å vaske kjøkkenvifta i oppvaskmaskina. Ja, dersom ein vil vaske kjøkkenutstyret sitt i feitt etterpå, så kan dette vere ein god idé. Sjølv sver eg sjølvsagt til salmiakk, og tilrår i alle fall tre halvtimesbad i ei sterk oppløsying med rikeleg kokande vatn. Deretter tilrår eg at ein tar vifta med seg  på badet for ein grundig skrubb med påfølgande dusjing. Etter dette vil ei nøye gransking avsløre om det er påkravd med nye rundar i salmiakkbad, men det er det neppe. Ein kan truleg trygt gå i gang med baksekampen for å få skrudd vifta ordentleg på plass att.

 

Etterpå er ein både sveitt og lukkeleg: Jammen greidde eg det ikkje denne gongen også. Meistringskjensla er overveldande, salmiakkrusen likeså, og ein tar seg i å minne seg sjølv på alle dei andre husarbeidsoppgåvene som har blitt forsømt det siste halvåret og meir til. Då er det viktig å ikkje bli overmodig, ein orkar nemleg ikkje å sortere unganes klesskap etter ei slik tørn, ein har trass alt halde på heilt sidan Dagsrevyen, og no må ein ta seg tid til den halvtimen ein skal ha til meditasjon/ /boklesing/nettsurfing/fjernsyn, ja, fjernsyn, lat oss velje fjernsynet! før ein har nådd det rette avspente og avslappa nivået som ein må ha for å få sove sine seks livsnødvendige timar.

 

Lukkeleg er den som har tid til å gjere husarbeidet sitt, tenkjer ein, og minnest blaffet av oppstemtheit under støvsuging av stovemøblar førre helg. Og den glade studenttid, då det aldri var spørsmål om ein hadde tid til oppvask og bollebakst midt i lesinga ved skrivebordet på hybelen (det hadde ein, særleg under heimeeksamen). Eller barndommens helgevask i badekaret, etterfulgt av tannpuss og søvn i nyvaska pysj og reine sengklede. Nei, no går eg i barndommen igjen tenkjer ein, og kjenner seg både skamfull og utilstrekkeleg overfor den fulltidsjobbande fembarnsmora ein sjølv har blitt oppdratt av. Men ho hadde praktikant! argumenterer ein, før ein skamfull tar seg i å ha plassert både oppdragaransvaret og husarbeidsansvaret hos mor si. Praktikant, altså, gjentar ein for seg sjølv, og presiserer det hadde dei. Deretter ser ein for seg noko liknande i sin eigen vesle heim, og kneggar litt for seg sjølv.

 

Men det er ikkje til å komme forbi. Flatklemt av tidas krav innser ein at ein ønskjer å prioritere kjøkkenvifta framfor åttetimarsdagen. Tanken på å jobbe åtti eller sytti prosent i staden for hundre eller hundreogtjue, er meir og meir forlokkande jo meir ein tenkjer på det. Det betyr berre at du ikkje trivst i jobben din, seier den motargumenterande stemma, men det stemmer jo ikkje. Det betyr at du forherligar morsrolla. Det betyr at du synest det er trendy å vere husmor. Det betyr at du i framtida stemme på kristeleg folkeparti, du reaksjonære geit!

 

Akk o ve, det var vel dropen. Nei, det er best å halde munn om at ein vurderer å gjere eit verdival: Treromsleiligheita eller einebustaden? Campinghytta eller hotellspaet? Fiskekakene eller kamskjella? Tid med ungane eller pensjonspoeng? Ikkje sett tid med ungane opp mot pensjonspoeng, også fulltidsjobbande foreldre har tid med ungane sine! Dei berre trenar litt meir enn du orkar.

 

Eg har sagt det før og eg seier det igjen: Akk o ve! Eg skulle ønske eg hadde råd til å jobbe mindre. Det er ikkje fordi mannen min ikkje greier å vaske hus eller vise omsorg eller fordi eg ikkje forstår at eg tapar inntekt og pensjonspoeng. Det er ikkje fordi eg trur det er særleg kvinneleg å velje slik eller fordi det ”passar best i vår situasjon”. Det er ikkje fordi eg synest utdanninga mi er verdilaus eller fordi eg ikkje ønskjer å bruke ho.

 

Det er for å stresse mindre, betre humøret og gje plass for omtanken.

 

Og fordi eg vil det skal lukte grønnsåpe og slow food der eg bur.

1 2 3 4 5 6 7